De verhalen van Joost Vandecasteele spelen in de nabije toekomst, zonder sciencefiction te zijn. Hij baseert zich op de huidige maatschappij en vergroot enkele factoren die nu al ons leven bepalen. Zijn debuut Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij bundelt samenhangende korte verhalen, waarin Vandecasteele zijn visie op de toekomst uiteenzet. De bundel is hilarisch, snel en rauw.
In het titelverhaal zet Vandecasteele die wereld uiteen. De toekomst ziet eruit als een onmenselijk grote stad, waarin huizenprijzen tot absurde hoogtes zijn gestegen, waarin aan de lopende band celebrities worden gecreëerd, waar camera’s elke beweging op straat registreren en waar mensen enkel bezig zijn met zichzelf. Het wereldbeeld lijkt op het onze: commercialisering, grote steden, anonimiteit en vluchtige contacten spelen ook nu een rol. Het is echter allemaal rauwer, extremer en heftiger.
In Genesis: CityBis bezoekt een jongen een autonoom gebouw in de stad: CityBis. De bewoners hoeven het gebouw niet te verlaten, alles wat zij nodig hebben is aanwezig. Onderdeel van CityBis is een bizar groot winkelcentrum waar alles gericht is op het laten verdwalen van de klant en hem zoveel mogelijk te laten kopen. Deze wereld is cynisch, maar Vandecasteele beschrijft hem met een bijtende humor. Zo roept de intercom: ‘Ik gids je door al die rijen gevuld met goody good goods. Dus neem dat mandje, duw dat karretje, check die prijzen. Komaan, neem die shampoo, je weet dat je dat wilt. Verwen jezelf. Ja, dat is het. Goed zo. Ik wil het volgende nummer opdragen aan al die mensen in rayon zes waar de dieetyoghurt goedkoper dan ooit is.’ De jongen bezoekt een vriendin, met wie hij snelle seks heeft op het toilet, maar ze komen beide niet. Vervolgens verdwaalt hij hopeloos in het monsterlijke gebouw, waarin hij dagenlang opgesloten is.
De humor van Vandecasteele zit in de kleine dingen, en blijkt vooral uit de wrijving tussen personen onderling, en ook tussen menselijke gevoelens en de harde buitenwereld. Zijn personages geloven, ondanks de troosteloze wereld waar zij in leven, nog altijd dat de wereld de moeite waard is en willen moeite blijven doen om iets van hun leven te maken. Maar het lijkt allemaal te mislukken. In Weer een dag zonder iets bij te leren, alweer een humoristisch-cynische titel, gaat de hoofdpersoon stomend vreemd, terwijl zijn geweten onophoudelijk beukt. Als hij, schuldbewust, zijn kleren wil aantrekken, verleidt de vrouw hem nogmaals, maar hij komt niet (ook hij niet), en hij raakt in tijdnood. Uiteengereten door schuldgevoel tegenover zijn vrouw en gêne tegenover zijn wanprestatie wordt het nog erger: vlak na hun vrijpartij ligt de vrouw op bed te bellen met een andere minnaar.
Is het leven echt zo desastreus als Vandecasteeles verhalen doen vermoeden? Desgevraagd antwoordt hij: ‘Zoals in het echte leven, kunnen mijn personages kiezen wat voor leven ze leiden. Ze willen aan het gevaar proeven dat je in een grote stad kan meemaken. Maar het hoeft zo erg niet te zijn. Het meisje uit het verhaal Genesis: CityBis leidt een prima leven, bijvoorbeeld: zij kiest ervoor permanent in het gebouw te wonen en vindt dat prachtig.’
Het uitvergroten van bedenkelijke factoren uit de huidige maatschappij maakt het toekomstbeeld allerminst plezierig. En erger: zijn de verhalen zeer plausibel en kennen soms een aanleiding uit de huidige wereld. Genesis: CityBis ontstond bijvoorbeeld naar aanleiding van een nieuwsbericht over een kolossaal winkelcentrum in Brussel. Wil Vandecasteele maatschappijkritiek leveren?
‘Ik wil niet tegen de wereld te schoppen, maar wil haar begrijpen. Ik geloof in mijn onafhankelijkheid. Ik wil kritisch naar de wereld kijken, beschrijven zoals die er over ongeveer dertig jaar uit zal zien. We hebben eeuwenlang een globale wereld gewild, maar we kunnen het eigenlijk niet aan. Dat blijkt nu al: grote steden als Los Angeles zijn landen op zich. De inwoners voelen angst voor hun eigen stad, het zijn anonieme wezens.’
Ondanks alles blijven de personages strijdbaar en actief. ‘Dat is een heel verschil met de huidige generatie. Wij zijn toeschouwers van de razendsnelle verandering van onze wereld. Onze kinderen zullen weer actief zijn en hun leven zo goed mogelijk in eigen hand willen houden. Mens zijn is moeilijk, maar zij zullen er alles aan doen om het zich zo goed mogelijk te maken.’
Joost Vandecasteele
Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij
Uitgeverij De Arbeiderspers
ISBN 978 90 295 6773 2
€ 18,95
